Dit artikel is onderdeel van de reeks “De geschiedenis van het bordspel”.
Wat is The Royal Game of Ur?
The Royal Game of Ur is een bordspel dat rond 2600 v.Chr. werd gespeeld in het oude Mesopotamië, met name in de stad Ur. Het spel dankt zijn naam aan de plaats van ontdekking: het werd voor het eerst ontdekt in de koninklijke graven van Ur door archeoloog Sir Leonard Woolley in de jaren 1920. Dankzij kleitabletten met spelregels konden historici het spel gedeeltelijk reconstrueren, wat uitzonderlijk is voor zo’n oud spel.
Het bord van Royal Game of Ur bestaat uit 20 vakjes, gerangschikt in een specifiek patroon, en werd gespeeld met zeven pionnen per speler en vier dobbelstenen in de vorm van tetraëders. Spelers bewogen hun stukken strategisch over het bord, waarbij geluk (dobbelstenen) en tactiek samenkwamen. Het doel was om al je stukken als eerste van het bord te krijgen, terwijl je die van je tegenstander kon slaan of blokkeren.
Hoe werd The Royal Game of Ur gespeeld?
De spelregels van The Royal Game of Ur werden rond 177 v.Chr. opgeschreven op een kleitablet in Babylonisch schrift door een priester genaamd Itti-Marduk-balatu. Deze regels suggereren een combinatie van race- en vangmechanieken, vergelijkbaar met moderne spellen als Backgammon.
Een uniek aspect van het spel zijn de “rozet”-vakjes, die bescherming bieden aan pionnen of extra worpen opleveren. Moderne wiskundige analyses tonen aan dat strategie een grotere rol speelt dan men zou denken voor een spel van deze ouderdom. Zelfs AI en reinforcement learning zijn ingezet om optimale strategieën te ontdekken.
Culturele en spirituele betekenis
The Royal Game of Ur had vermoedelijk ook een religieuze of spirituele betekenis, zeker omdat het werd gevonden in graven van elites. In het oude Mesopotamië was spelen vaak niet alleen vermaak, maar ook een metafoor voor het lot of de levensreis.
Sommige onderzoekers geloven dat het spel diende om het concept van “voorbeschikking” tastbaar te maken – een reflectie van hoe men dacht over goddelijke invloed op het dagelijks leven. Het is dan ook aannemelijk dat het spel gespeeld werd in rituele contexten, mogelijk als voorbereiding op het hiernamaals.
Archeologische context en ontdekking
De bekendste versie van het bord werd opgegraven in het Royal Cemetery of Ur en is prachtig versierd met mozaïek van schelp, lapis lazuli en rode kalksteen. Het bord en de speelstukken zijn bewaard gebleven in het British Museum.
De vondst was revolutionair omdat het naast andere waardevolle grafgiften lag, zoals gouden wapens en muziekstukken, wat wijst op de hoge status van het spel. De aanwezigheid van meerdere sets suggereert dat het een wijdverspreide bezigheid was onder elites.
The royal game of Ur vandaag
Het spel heeft ook moderne vertalingen gekregen. Onderzoekers hebben het digitaal nagemaakt, bijvoorbeeld op https://royalur.net/, zodat het nu ook toegankelijk is voor scholieren en game-liefhebbers. Je kan ook een modern bord van the royal game of Ur kopen via onder andere Amazon.
Leerkrachten gebruiken het om kansberekening en strategie te onderwijzen, met wiskundige modellen die studenten helpen nadenken over waarschijnlijkheid en risico.
Conclusie
The Royal Game of Ur is een zeldzaam voorbeeld van een oud spel dat niet alleen fysiek maar ook in spirituele en culturele zin tot ons is gekomen. Dankzij archeologie, wiskunde en digitale technologie kunnen we het nu weer spelen én begrijpen – bijna 5000 jaar nadat het voor het eerst werd gespeeld.
Laatste update: 07/07/2025
Bronnen:
- Raposo & Lamont, 2023
- Malhotra & Malik, 2022
- https://paperswithcode.com/paper/solving-royal-game-of-ur-using-reinforcement
- https://royalur.net/